Brutalizm

  • 20. əsrin ən mübahisəli arxitektura axınlarından biri olan Brutalizm. 50-ci, 60-cı və 70-ci illərdə qızıl çağını yaşayan və ən əhəmiyyətli əsərlərinin inşa edildiyi brutalist axın, adının da işarə etdiyi kimi, başda beton olmaq üzrə tünd rəngli işlənməmiş materialların yanında boyasız polad və şüşəni önə çıxaran bir yanaşmadır.

    20151122175738

    Saint John-un Abbey Kilsesi

    • Tarixinə baxdığımız zaman, brutalizmin ilk dəfə İkinci Dünya Savaşı sonrasında Avropada ortaya çıxdığını görürük. Təbii bunda döyüş üzündən məhv olan şəhərlər və tamamilə ortadan qalxan binaların yaratdığı boşluqların və bu şəhərləri yenidən inşa etmə vacibliyi bir payı olduğu qətidir. Sanılanın əksinə brutalizm sözü İngiliscədə qəddar, amansız mənasını verən brutal sözündən deyil, Fransız bir təbir olan béton brut, yəni işlənməmiş betondan gəlir.

      20151122184318
      RYRA Studio tərəfindən hazırlanmış və 2011-ci ildə inşa edilmiş,Tehran, İran Barin Ski Resort
    • Əleyhdarları tərəfindən tez-tez soyuq və ruhsuz olmaqla ittiham edilən brutalist binalar, memarlıq tarixinin kontekstində içində baxıldığında o zamanın ictimai və siyasi vaziyətinin bir əks olunması və təbii nəticəsi olaraq da qiymətləndirilə bilər.

      20151122185734
      Paul Rudolph tərəfindən layihələndirilmiş, NewYork da Colgate Universitetində Dana Arts Centre

    Hər nə qədər 1980-ci illərə gəlindiyində brütalist axının sonu gəlmiş olsa da, müasir arxitektura daxilində bu axının kiçik diametrli yenidən bir doğuş yaşadığını da söyləmək lazımdır. Sevərsiniz ya da sevmərsiniz, amma xüsusilə Avropada brutalist arxitekturanın izlərini hələdə görmək mümkündür.

    20151122190330
    102 Petty France, London

    Betonun xam, işlənməmiş görünüşü və bir xarici cəbhə olaraq çox da cazibədar olmayan toxumasına baxmayaraq, hal-hazırda memarlar betona özünə xas bir cazibədarlıq qazandırmağı bacarırlar.20151122194948

    20151122195826

  • Bu axının təməl inşaat vəsaiti beton olsa da, bənzər şəkildə soyuq və xam bir görünüş verən açıqda buraxılmış kərpicin brütalizmdə nümunələrinə rast gəlmək mümkündür. Brütalizmin müasir bir variant olaraq ağla gələn ilk və ən təsirli nümunələrdən biri Renzo Piano ilə Richard Rogersin əsəri olan Centre Georges Pompidou-dur. Memarlar burada, polad və şüşə kimi vəsaiti tamamilə çılpaq buraxaraq, binanın hamısına müasir və Brütal bir gözəllik qatmağı bacarmışlar.centro-pompidou

  • Brütalist binaları, vəsait istifadəsi xaricində da tanıyabileceğimiz ortaq nöqtələr var əlbəttə və bunlardan biri binaların baş döndürücü ölçüləri. Ümumiyyətlə sadə vəsait istifadə edərək inşa edilən brütalist arxitektura nümunələri ümumiyyətlə təkrarlanan həndəsi şəkillərə malikdir. Bu meylə baxmayaraq, Marcel Breuer kimi brütalist memarlar, binalaırn xarici səthini yumşaldacaq qövslər də proyektlərinə qatmışdır. Şəkil və materialların təkrarlanması və vurğulanması bir şəkildə bu nəhəng strukturlara özlərinə xas bir gözəllik qata bilir. Məsələn, memar Bernard Khoury’ye aid olan, Livanın paytaxtı Beyrutdakı bu bina brütalist cazibənin ən gözəl nümunələrindən biri.1443463033-6C1443463033-2A

  • Brütalizm dəstəkçiləri olduğu qədər əleyhdarları da çox olan bir memarlıq axınıdır. Kimilərinə  Girilmeyecek qədər dəhşətli görünən və ümumiyyətlə tərk edilməyə buraxılan bir beton yığını olaraq görünə bilər. Hətta kimiləri işlənməmiş, xam beton səthlərin totalitet hərəkətlərin bir simvolu olduğunu söyləyəcək qədər irəliyə getmiş ola bilər. Nəticə etibarilə kimi memarlar bu binaları Şərq Bloku və real kommunizmlə qaynaşdırdıqları üçün brütalist arxitekturadan uzaq dayanarkən, kimiləri də bunların varlığını qəbul edib, boş bir rəsmi xatırladan səthlərini rəng və toxumalarla yenidən əldən keçirib bu binalara həyat üfləməyi seçirlər.


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s